Đại Cáo Bình Ngô thuộc vào loại Thiên cổ hùng văn của đất và người Việt, niềm tự hào dân tộc được nói bằng thơ, hoành tráng và hào hùng.

Đại Cáo Bình Ngô có 144 câu dài ngắn khác nhau, mỗi câu một ý, hàm súc, toát lên ý chí quật cường dân tộc, trong đó có 4 câu mà ai nấy là người Việt Nam rất đỗi tự hào: "Trải Triệu - Đinh - Lê - Lý nối đời dựng nước/Cùng Hán - Đường - Tống - Nguyên hùng cứ một phương/Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau/Song hào kiệt đời nào cũng có". Là người Việt Nam, dù chữ nghĩa nông sâu khác nhau, song ai cũng hiểu hồn thiêng có trong 4 câu thơ đó, như Nguyễn Trãi đã nói thay cho nỗi lòng dân tộc.

Hai câu đầu như hai vế của bộ đối liễn. Vế đầu là 4 triều đại của nước ta, đó là Triệu của Nam Việt (207 - 111 TCN), Đinh và Tiền Lê của Đại Cồ Việt (966 - 1009), Lý (1010 - 1226), và vế đối là Hán (đây muốn nói Tây Hán 206 TCN - 25 sau CN). Có thời gian khởi đầu và trùng với Triệu hơn một thế kỷ, Đường (618 - 917), Tống (960 - 1297) và Nguyên (1206 - 1368).

Tái hiện hình tượng Triệu Đà trên sân khấu cải lương (ảnh minh họa).

Rõ ràng, 4 triều đại của người Việt lập quốc là Triệu - Đinh - Lê (Tiền Lê, vì thời Nguyễn Trãi, nhà Lê của Lê Lợi mới bắt đầu, nên Lê là muốn nói đến Lê của Lê Hoàn, sau này người ta mới phân chia Lê của Lê Hoàn là Tiền Lê, Lê của Lê Lợi là Hậu Lê) và Lý, ứng với 4 triều đại lớn của Trung Quốc là Hán - Đường - Tống - Nguyên.

Ở đây cần nói là, vào thời Đường (618 - 617) ở nước ta, không có triều đại nào tương đối độc lập với Đường, còn nhà Tống tương ứng với Đinh - Tiền Lê và nhà Lý, cho nên lấy nhà Đinh và Tiền Lê đối ứng với Đường thì hơi khiên cưỡng.

Song ở mức nào đó, thì nhà Đinh ra đời là kế thừa của Khúc Hạo - nhà Ngô và thời 12 sứ quân, vốn được thoát thai vùng ra khỏi ách đô hộ của nhà Đường từ năm 905 bởi Khúc Hạo và nhà Lê như là một kế thừa rất trung thành của nhà Đinh.

Rõ ràng nhà Triệu trong Đại Cáo Bình Ngô của Nguyễn Trãi cần phải hiểu đúng đó là Triệu của Triệu Đà, lập nước Nam Việt năm 207 TCN, trong khi ở Trung Nguyên nhà Tần suy vong, hai thế lực Lưu Bang và Hạng Võ tranh giành quyền binh chưa phân thắng bại. Và 1 năm sau đó, năm 206 TCN Lưu Bang mới sáng lập ra nhà Hán (hay gọi là Tây Hán).

Triệu Đà là người phương Bắc, bị Tần Thủy Hoàng đưa đến đất Lĩnh Nam mở đất, ở đây ông đã bị Việt hóa, mọi sinh hoạt giống dân Việt, ông trở thành vị quan đại diện cho dân Việt. Nhân thế lực Lưu Bang - Hạng Võ tranh giành nhau đã lập nên Nam Việt đối trọng với Hán của Lưu Bang.

Sứ thần của Hán phải đến Nam Việt giao hiếu với Triệu Đà, và trong đối thoại với sứ thần Hán, Triệu Đà khẳng định Nam Việt là quốc gia riêng, không liên quan hay nội thuộc gì với Tây Hán. Có thể khẳng định, dù Triệu Đà có gốc gác Hán đi chăng nữa thì nước Nam Việt của Triệu Đà là quốc gia của người Việt có quyền thừa kế chính đáng nước Nam Việt của dân tộc mình.

Gần đây có người cho rằng, Triệu trong Đại Cáo Bình Ngô của Nguyễn Trãi là Triệu Việt Vương. Thực tế có vương triều này giữa thế kỷ thứ VI. Song Triệu Việt Vương chưa đạt đến tầm của một vương triều và quốc gia độc lập tự chủ, có thể hùng cứ một phương với phương Bắc và Trung Quốc thời gian đó đang chia 5, xẻ 7 không thống nhất. Rõ ràng Triệu là Triệu Đà của Nam Việt.   

Bùi Thiết

Nguồn: Bee.net